Tập 2: Sinh viên trái ngành và dự án web đầu tiên giá 7 triệu
Sinh viên trái ngành tự học làm web, làm miễn phí một web cho người quen để có portfolio thật, rồi nhận dự án đầu tiên giá 7 triệu — và vấp ở báo giá, bàn giao, bảo hành.

Bạn học một ngành chẳng liên quan gì tới máy tính, tối về tự học làm web, rồi một ngày có người trả bạn 7 triệu cho cái web đầu tiên. Nghe như chuyện may mắn, đúng không? Nhưng đằng sau 7 triệu đó là cả một năm làm không công, vài lần suýt bỏ cuộc, và một bài học về báo giá mà nhiều người làm nghề lâu năm vẫn còn vấp. Hôm nay, mình kể câu chuyện đó.
Bạn sinh viên này học một ngành khác hẳn công nghệ. Ban ngày đi học, tối về mở máy tính tự học HTML, CSS, rồi tới WordPress. Không có thầy, không có lớp, chỉ có video hướng dẫn miễn phí và những đêm ngồi sửa một lỗi nhỏ tới hai, ba giờ sáng. Có hôm nản tới mức định xóa hết, nghĩ rằng mình học trái ngành thì làm sao theo kịp người ta.
Rồi bạn ấy đổi cách học. Thay vì học hết mọi thứ rồi mới làm, bạn ấy nhận làm miễn phí một trang web đơn giản cho người quen — một trang giới thiệu nhỏ, có ảnh, có số điện thoại, có nút nhắn tin. Làm xong, bạn ấy mới thấy mình còn thiếu nhiều thứ: ảnh khách gửi thì mờ, chữ khách viết thì dài lê thê, còn bạn ấy thì không biết hỏi lại sao cho khách không phật ý. Nhưng chính cái web miễn phí đó lại thành món đầu tiên trong portfolio — bằng chứng thật rằng bạn ấy đã từng làm ra một trang web đang chạy, chứ không phải chỉ học lý thuyết.
Từ cái web đó, có người quen thứ hai giới thiệu người quen thứ ba. Lần này là một dự án thật, có trả tiền: một trang web cho một cửa hàng nhỏ, giá 7 triệu. Bạn ấy mừng lắm, nhận lời ngay, và đó cũng là lúc rắc rối bắt đầu.
Thứ nhất là báo giá. Bạn ấy báo một con số trọn gói, nhưng trong đầu khách, “trọn gói” bao gồm cả việc đổi ảnh, đổi chữ, thêm trang, sửa màu — sửa bao nhiêu lần cũng được. Bạn ấy ngại nói không, cứ sửa mãi, càng sửa càng thấy 7 triệu đó mỏng dần, mà khách thì vẫn chưa hài lòng, vì hai bên chưa từng thống nhất “xong” nghĩa là gì.
Thứ hai là bàn giao. Web làm xong, bạn ấy gửi link rồi thôi. Khách không biết đổi ảnh ở đâu, không biết đăng bài mới ra sao, quên mật khẩu thì gọi bạn ấy lúc nửa đêm. Bạn ấy nhận ra: bàn giao không phải là gửi link, mà là để khách tự dùng được, và khách biết khi nào thì gọi mình, khi nào thì tự làm.
Thứ ba là bảo hành. Vài tuần sau, khách nhắn: web bị lỗi hiển thị trên điện thoại. Bạn ấy sửa ngay, miễn phí, vì nghĩ đó là trách nhiệm. Nhưng rồi lại có lần nữa, lần nữa — toàn những thay đổi mới, không phải lỗi cũ. Lúc đó bạn ấy mới hiểu: bảo hành lỗi khác với làm thêm tính năng mới, và nếu không phân biệt rõ từ đầu thì mình sẽ làm miễn phí mãi.
May mà dự án đó vẫn kết thúc tốt. Khách hài lòng với trang web, giới thiệu thêm người khác, và bạn ấy rút ra được một bộ quy tắc cho riêng mình: trước khi làm, viết ra phạm vi làm gì và không làm gì; ghi rõ được sửa mấy lần; nói thẳng phí bảo trì sau bàn giao là bao nhiêu. Những thứ nghe rất “giấy tờ” đó, hóa ra lại là thứ giữ cho một người làm nghề tự do không bị kiệt sức vì những việc ngoài hợp đồng.
Bài học chính: portfolio thật quan trọng hơn chứng chỉ. Khách không thuê bạn vì bạn học bao nhiêu khóa, mà vì bạn đã từng làm ra thứ gì đang chạy thật ngoài đời. Một trang web miễn phí cho người quen, làm tử tế tới cùng, có giá hơn mười chứng chỉ chưa từng áp dụng.
Hai mẹo áp dụng ngay: thứ nhất, nếu bạn đang học làm web, hãy làm một dự án thật — dù miễn phí — cho một người quen, và làm tới lúc nó chạy được, có khách dùng được. Thứ hai, trước khi nhận dự án đầu tiên có trả tiền, hãy viết ra ba dòng: phạm vi làm gì, được sửa mấy lần, và bảo hành bao gồm những gì. Ba dòng đó ngắn thôi, nhưng nó bảo vệ cả bạn và khách khỏi hiểu lầm về sau.
7 triệu đầu tiên không làm ai giàu lên, nhưng nó chứng minh một điều: học trái ngành không phải là rào cản, chỉ cần bạn có một sản phẩm thật để đưa ra. Nếu bạn đang muốn có một trang web cho riêng mình — để làm portfolio, để bán hàng, hay để bắt đầu một nghề mới — DigiViet nhận tư vấn thiết kế website cá nhân và doanh nghiệp, bắt đầu từ việc để bạn có một trang web thật đang chạy. Hẹn gặp bạn ở tập 3, câu chuyện của một tiệm sửa xe lên top “sửa xe gần tôi” mà không cần chạy ads.
Tóm tắt 3 ý chính
- Portfolio thật quan trọng hơn chứng chỉ.
- Làm miễn phí một dự án tử tế cho người quen là cách nhanh nhất để có portfolio đầu tiên.
- Hợp đồng ghi rõ phạm vi, số lần sửa và phí bảo trì là thứ giữ người làm nghề không bị kiệt sức.
Câu hỏi thường gặp
Học trái ngành có làm được web không?
Có. Bạn sinh viên trong tập này học một ngành khác hẳn công nghệ, tối về tự học HTML, CSS rồi WordPress, và đã làm ra một trang web thật đang chạy, rồi nhận dự án đầu tiên giá 7 triệu. Học trái ngành không phải là rào cản, chỉ cần bạn có một sản phẩm thật để đưa ra.
Làm web đầu tiên nên báo giá bao nhiêu?
Trước khi báo giá, hãy viết ra phạm vi làm gì và không làm gì, ghi rõ được sửa mấy lần và phí bảo trì sau bàn giao là bao nhiêu. Bạn sinh viên trong tập này báo trọn gói 7 triệu nhưng hai bên chưa thống nhất “xong” nghĩa là gì, nên sửa mãi không dứt và 7 triệu cứ mỏng dần.
Có nên làm miễn phí để lấy kinh nghiệm không?
Nên, nếu làm tử tế tới cùng. Làm miễn phí một trang web đơn giản cho người quen là cách nhanh nhất để có portfolio đầu tiên — bằng chứng thật rằng bạn đã từng làm ra một trang web đang chạy, chứ không phải chỉ học lý thuyết. Một trang web miễn phí làm tử tế có giá hơn mười chứng chỉ chưa từng áp dụng.
Nếu bạn đang muốn có một trang web cho riêng mình — để làm portfolio, để bán hàng, hay để bắt đầu một nghề mới — DigiViet nhận tư vấn thiết kế website cá nhân và doanh nghiệp, bắt đầu từ việc để bạn có một trang web thật đang chạy.
Cần tư vấn thêm?
Liên hệ Digiviet để được hỗ trợ nhanh nhất. Email: Digivietdn@gmail.com